De sneltram is dood! Leve de trein!

 De sneltramverbinding langs de A12 staat sinds midden Juni 2025 "on hold". En dat zal vermoedelijk zo blijven zolang er politici zijn die het zinvoller vinden om te investeren in autoinfrastructuur in plaats van openbaar vervoer. (ahum... Annick de Ridder) De sneltram was een geweldig project dat kwaliteitsvol en snel openbaar vervoer zou voorzien voor een groot publiek. Het primaire doel was ook om pendelaars weg te nemen van de parallel lopende A12.In principe was dit geen slecht doel maar ik geloof ook wel dat het project al van begin wordt teruggehouden. De context van het project is vooral een pendelaarsproject. Maar als je naar het grotere beeld kijkt zie je eigenlijk dat de tramverbinding zich bevindt op een zwakke schakel van het bredere Belgische treinnetwerk.

Hierboven zie je een afbeelding met het ruwe tracé dat de sneltram moest volgen. Zoals je kan zien volgt de tram langs zijn volledige route de A12. Er zijn voor- en nadelen bij deze beslissing. Dit maakt het gemakkelijker om het tramverkeer te scheiden van het bodemverkeer waardoor de tram sneller kan rijden.

Langs de andere kant zorgt dit er wel voor dat een groot deel van de omgeving rond een tramhalte ingenomen wordt door een brede snelweg. Wat niet ideaal is. Openbaar vervoer hoort woningen, winkels en werkplaatsen te verbinden, rond elke halte wil je dus het aantal woningen winkels en werkplaatsen maximaliseren. Een snelweg is beslist geen woning, winkel of werkplaats. En mensen vinden het over het algemeen ook niet aangenaam om in de buurt van een snelweg te zijn. Vanwege de hoge luchtvervuiling en geluidsoverlast.

Daarnaast is de sneltram ook niet goed geïntegreerd met bestaand openbaar vervoer. Bussen kunnen goedkoop omgelegd worden. Maar dit trace maakt niet optimaal gebruik van het bestaande spoornetwerk dat het passeert. Het trace kruist ook slechts één spoorweg. Namelijk L53 in Londerzeel. Maar in plaats van een kleine omleiding te maken zodat de tram langs het station passeert werd beslist om het hele station van Londerzeel te verplaatsen om aan te sluiten op de tram. Deze beslissing zou elegant zijn moest hij niet een aantal problemen met zich meebrengen. Door het station te verplaatsen haal je het verder weg van het dichtbevolkte centrum van Londerzeel. Daarnaast heeft de onzekerheid rond het lot van het station van Londerzeel zijn eigen problemen veroorzaakt. Het station is een constant doelwit van vandalisme. Het station heeft een derde spoor dat door treinen kan gebruikt worden om andere treinen voor te steken, dit zal niet het geval zijn als het station verplaatst wordt. Daarnaast heeft het station een enorm laag perron en zou in principe een perronverhoging moeten krijgen. Maar door de onzekerheid rond de toekomst van het station willen de NMBS en Infrabel natuurlijk niet investeren in het station. Gebrek aan investering van de Lijn zelf is ook een probleem, het busstation dat naast het treinstation is ook in verval en heeft ook nood aan vernieuwing. Als de Lijn en de NMBS serieus waren over de verplaatsing van het station hadden ze de verplaatsing van het station al kunnen doorvoeren terwijl andere delen van het project nog onderzocht werden.

Aan de eindhalte in Willebroek zou de sneltram ook vreemd genoeg niet aansluiten aan het NMBS station. In plaats daarvan zou de tramhalte zich bevinden naast het Fort van Breendonk? Wie van hieruit wenst over te stappen op een trein zal dus gewoon anderhalve kilometer te voet moeten afleggen naar het treinstation.

Deze cruciale verbinding zou mensen uit Puurs of Bornem ook toe kunnen staan om gebruik te maken van de tram door over te stappen van hun trein. Daarnaast heeft het station van Willebroek ook al een busstation en stelplaatsen voor fietsen. Hier een tramhalte toevoegen zou dus goedkoper zijn aangezien de belangrijke benodigdheden van een station al aanwezig zijn.

Dus hoe kan het beter?

U heeft mogelijks al de titel gelezen, de oplossing is vrij simpel. De Sneltram had nooit een tram moeten zijn. Met een trein bereik je exact hetzelfde doel. Het doel van dit project is vrij duidelijk. Een snelle verbinding voor Willebroek, Londerzeel en Meise richting Brussel. Als project van de Vlaamse overheid is het volledige project zeer randgericht, er wordt weinig gekeken naar een bredere visie. Zo zou het project heel goed kunnen aansluiten bij de plannen voor het gewestelijk expresnet. Beter bekend bij het publiek als de S-treinen rond Brussel, het gewestelijk expresnet moest zorgen voor frequenter treinen zodat ook de bevolking van Brussel gebruik kon maken van de NMBS als een soort 2e metronetwerk. Ook dit project wordt momenteel geplaagd door politieke beslissingen en budgettaire problemen maar alle infrastructuur is reeds aanwezig voor dit project uit te voeren. En met een iets groter budget zou je van deze tramlijn een trein kunnen maken die aansluit op dit quasi-metro-netwerk.

Hier zien we dezelfde kaart als eerder in het artikel, enkel het trace is lichtjes aangepast. Er zijn twee grote veranderingen waardoor het project veel effectiever kan zijn dan het tramproject. Ten eerste is het project aansluitend aan een groter netwerk. In het noorden gaat de trein helemaal tot het station van Willebroek, mogelijks gaat hij misschien verder tot Boom of helemaal tot in Antwerpen waar hij kan aansluiten op het S-trein netwerk van Antwerpen. In Brussel zal er nog steeds een overstap mogelijk zijn op het tramnetwerk van de MIVB in Strombeek-Bever, maar de trein zal ook helemaal verder rijden tot Brussel-Zuid langs de recent-heractiveerde Lijn 28. Langs een tunnel tussen Strombeek-Bever en Thurn en Taxis. Met mogelijks nog een extra halte onder het treinstation en naast de peronnen van de Metro in Bockstael.

Door de grote hoeveelheid bestaande infrastructuur en een slimmer trace moeten er minder stations en minder sporen bijgebouwd worden. De grootste kost in het project kruipt dan in de eerste helft van het traject tussen Londerzeel en Brussel. Zeker het trace in Brussel zal extra kosten hebben met een volledige tunnel tussen Strombeek-Bever en Thurn en Taxis. Het was op dit onderdeel van het project dat de Vlaamse Overheid geen investering wou doen, maar ik denk dat het project op deze manier ook extra verbindend kan zijn voor de bevolking van Brussel. Het Koninklijk Domein van Laken vormt een gigantische barrière in het midden van Brussel, enkele bussen en ook tram 7 en 19 doorkruisen het park wel, maar toch zijn er nog extra verbindingen mogelijk.

Tussen Londerzeel en Boom zouden wel nog extra werken nodig zijn. Nadat de trein het station van Kapelle-op-den-Bos heeft verlaten en het kanaal heeft overgestoken zou er een bocht moeten zijn waardoor de trein op Lijn 54 kan draaien. Het zou ook ideaal zijn als de trein deze bocht aan een snelheid van 120 km/u kan nemen. Maar hiervoor moet de bocht vrij breed zijn. Lijn 54 is ook grotendeels enkelsporig wat onvoldoende capaciteit zal geven als we ons willen houden aan een frequente planning. De Vlaamse overheid heeft nooit uit de doeken gedaan wat de frequentie van de Sneltram zal zijn. Maar als we ervan uitgaan dat de Kusttram een model vormde voor de Sneltram kunnen we speculeren dat er ongeveer een halfuur tussen elke tram zou zitten met intervallen van 10 minuten op de drukkere pendeluren. Het Gewestelijk expresnet wilt in de toekomst 4 treinen per uur voorzien op zijn lijnen. Als we tussen de 4 en 6 treinen per uur willen garanderen dan is een dubbelspoor nodig op het volledig traject. Tussen Londerzeel en Boom zal er dus ook nog een significante kost zijn van infrastructuur, maar we besparen wel op stations. De stations van Willebroek en Londerzeel zijn al volledig uitgerust met alle nodige neveninfrastructuur. Het opnieuw in gebruik nemen van alle vervallen infrastructuur aan het station van Londerzeel en het verhogen van de perrons zal ook wel een kostenplaatje hebben, maar dat werk kan in principe gebeuren vanaf het moment dat het project wordt goedgekeurd,

De kosten van het tramproject als treinproject zullen hoger zijn dan enkel het tramproject, dat klopt. Maar hiermee zorg je niet alleen voor een snelle verbinding voor een 5-tal dorpen. Maar voor een lang gang van gemeenten tussen Brussel en Antwerpen. Een verbinding tussen de twee grootste steden van België, langs een van de dichtstbevolkte regio's van België. En door het grotere netwerk waaraan het spoor zich verbindt verzekerd deze spoorweg een hoger aantal passagiers dan de tram. En uiteindelijk is dat het hoofddoel van elk openbaar vervoersproject.

Belangrijke bronnen:

https://www.bruzz.be/actua/mobiliteit/vlaamse-regering-zet-tramlijn-brussel-willebroek-hold-van-den-brandt-misnoegd-2025

https://www.werkenaandering.be/nl/werken-aan/openbaar-vervoer

https://www.werkenaandering.be/nl/werken-aan/openbaar-vervoer/halte-willebroek

https://www.openrailwaymap.org/